Payday Loans

Zoek een boek



Mijn winkelwagen


De Groene Waterman. Een huis voor boeken, cultuur en ontmoeting

 
5 mei 2017
De wonderbaarlijkste historische allegorie was hij zelf
Terugblik op lezing over Hans Fallada door zijn biografe en vertaalster Anne Folkertsma

Door Sjaak Oostenrijk, stagiair MA Taal- en Letterkunde: Nederlands, UA

9789059366299Als er één kunstvorm gevrijwaard is van trends, van een al te grote invloed van de waan van alledag en van de nietsontziende originaliteitscultus, is het de literatuur, zou je zeggen. Toch moest Hans Fallada, internationaal sterauteur uit het Duitsland van de crisisjaren tijdens het interbellum en schrijver van één van de sterkste Duitstalige oorlogsromans, in 2008 ‘herontdekt’ worden. Anderhalf jaar na de ineenstorting van het Derde Rijk viel ook Fallada om en mogelijk heeft zijn afwezigheid tijdens de herstart van het schuldbewuste Duitsland zijn neerdalen in de vergetelheid in de hand gewerkt. Sinds 2008 heeft zijn werk in ieder geval weer een flinke vlucht genomen. En niet alleen zijn literatuur. Anders dan bij eveneens populaire heroplevers als John Williams en Hans Keilson is er bij Fallada altijd opmerkelijk veel aandacht voor zijn extraliteraire bestaan. Niet in de laatste plaats omdat hij in bewogen tijden schreef, zoals zijn biografe en vertaalster Anne Folkertsma aan het begin van haar lezing over de in 1893 geboren Fallada benadrukt. Hij werd geboren in het Duitse keizerrijk en schreef gedurende de Weimarrepubliek, het nationaalsocialisme en de echo van die laatste periode. Maar ook los van de historische context is zijn levensloopuitzonderlijk, licht Folkertsma geanimeerd toe. Fallada was zeer excentriek, koppig, ziekelijk, verslavingsgevoelig en vertoonde een sterke neiging tot dramatiek. Biografische gegevens zijn in zijn oeuvre nooit ver weg, waarmee de tijd waarin de auteur leefde onvermijdelijk doorschijnt. Het is daarom praktisch ondoenlijk om over Fallada’s werk te praten zonder de geschiedenis in ogenschouw te nemen, aldus Folkertsma. Deze zeer sterke verweving van werk, persoon en maatschappij zal zonder meer een goede verklaring zijn voor het brede aanslaan van Fallada's herwaardering. Buiten zijn literaire kwaliteit op zich uiteraard.

 

annef_200Folkertsma vertaalde drie van Fallada’s werken: In mijn vreemde land. Berichten uit de gevangenis, 1944, alsook Zakelijk bericht over het geluk morfinist te zijn en Een waanzinnig begin. Daarnaast herzag ze oude vertalingen van zijn magnum opus Alleen in Berlijn, zijn internationale doorbraakroman Wat nu, kleine man? en De drinker. Daarnaast vertaalde ze de bekroonde graphic novel Hans Fallada. De drinker van Jakob Hinrichs. Deze tekenaar combineerde De drinker en biografische gegevens van Fallada nadat hij gefascineerd was geraakt door diens leven. Folkertsma lijkt deze diepgaande interesse Hinrichs maar al te goed te begrijpen. In 2015 verscheen namelijk de op het Nederlandse taalgebied toegespitste biografie Hans Fallada. Alles in mijn leven komt terecht in een boek. Zelfs na deze monnikenklus is Folkertsma's geboeidheid overeind gebleven: sinds het verschijnen van de biografie geeft ze met regelmaat lezingen over het leven van Fallada. Op zeer onderhoudende wijze leidt ze haar publiek ook bij de Groene Waterman langs een verbazingwekkende hoeveelheid opmerkelijkheden uit het leven van de Duitse literator.

Nauwgezet en op zeer onderhoudende wijze leidt ze haar publiek ook bij de Groene Waterman in zo'n anderhalf uur door het wonderbaarlijke leven van de Duitse literator. Ze vertelt over een eigenzinnige, ziekelijke boekenwurm die vol overgave in een uitvoerige reeks valkuilen dendert. Over een jongeman die op een potentieel legendarische manier een valse start maakt in het leven en daarna scherp observerend 'in de leer is als schrijver'. Over een schrijver die zijn eerste romans ondanks zwaar middelenmisbruik op papier zet, om na enkele 'problemen met de wet' succesvol een nieuwe weg in te slaan, zowel qua levensstijl als literaire productie. Folkertsma had de spanning goed opgebouwd: ik zat me juist af te vragen hoe het in vredesnaam nog goed kon komen met Fallada. Als de diepe crisisjaren uitbreken en het verzet tegen de Weimarrepubliek een hoogtepunt bereikt, zit Hans Fallada op de eerste rij van de geschiedenis.

fallada-kleine-man"Fallada’s beste werk is vaak vergaand op de actualiteit gestoeld," vertelt Folkertsma. Dit gaat zeker op voor zijn doorbraakwerk Wat nu, kleine man? Deze liefdes- en crisisroman wordt internationaal een doorslaand succes. Fallada’s naam als formidabele observator van de samenleving als geheel, in al haar breedte en diepte, is in één klap gevestigd. De herkenning bij het leespubliek is dermate groot dat Fallada op slag in grote delen van het Westen de status van ‘stem van het volk’ verwerft. De maatschappelijke waarde van de ontroerende roman licht Folkertsma boeiend met citaten toe: Fallada laat zien dat de armoede, die bij zovelen op de loer lag of realiteit was, strafbaar was geworden, of je op z’n minst verdacht maakte.

Folkertsma vertelt dat Fallada niet weet wat hem overkomt als hij na zijn doorbraak in 1932 ineens populair en welvarend is. Met te veel voorspoed lijkt hij op meerdere momenten in het vertoog van zijn biografe niet goed om te kunnen gaan. Maar dan doemt de volgende historische bergketen op: het nationaalsocialisme. De doorgaans niet op macroniveau politiek schrijvende Fallada blijft lang buiten schot en schrijft zich kapot. Op wederom zeer saillante wijze komt Fallada uiteindelijk echter dieper in de problemen dan ooit tevoren. Bevlogen legt Folkertsma uit hoe wonderbaarlijk het was dat Fallada überhaupt levend uit deze situatie geraakte en hoe dit mogelijk was.

1001004009823671Na de oorlog belandt Fallada in Berlijn, waar hij aangespoord wordt om dé grote roman over de oorlog te schrijven. Hiervoor acht hij zich aanvankelijk te bezoedeld, stelt Folkertsma, maar toch gaat Fallada literair met de Tweede Wereldoorlog aan de slag. In de klassieke roman Alleen in Berlijn die uit zijn verwoede inspanningen voortvloeit, kenschetst hij opnieuw de gewone man in zijn essentie, ditmaal in oorlogstijd. De scheppingscontext van dit boek doet Folkertsma wederom pakkend uit de doeken. Ze vertelt over een schrijver die financieel en zeker fysiek aan de grond zit en op zijn laatste beetje tandvlees een waargebeurde verzetsgeschiedenis van een echtpaar op leeftijd weet uit te bouwen en om te vormen tot een sterk allegorische, veelzeggende schets van een era.

 

“Fallada was heel erg iemand van het grijs,” concludeert Folkertsma. "Hij oordeelde nauwelijks, maar schetste, observeerde." Bij een dergelijke in de samenleving ingebedde auteur blijkt niet alleen het werk maar ook de persoonlijke creatiecontext bijzonder interessant. Geen wonder dus dat Folkertsma de overvloedige biografische opmerkelijkheden van Fallada’s leven met zoveel hartstocht te berde brengt. Haar zorgvuldige lezing was dan ook zeer de moeite waard. Het maakte bovendien nieuwsgierig naar de biografie Hans Fallada. Alles in mijn leven komt terecht in een boek, waarin Fallada's leven tot in detail opgetekend is. Want Hans Fallada, meester van het historisch-allegorische personage, was uiteindelijk zelf het voortreffelijkste zinnebeeld van de bewogen tijden waarin hij leefde. Hij was een historisch figuur in alle mogelijke betekenissen.

 

Bestel hier uw exemplaar van Hans Fallada. Alles in mijn leven komt terecht in een boek!

Klik op de titels voor meer informatie over Alleen in Berlijn, De drinker, Een Waanzinnig Begin, Zakelijk bericht over het geluk morfinist te zijn, Wat nu, kleine man? en In mijn vreemde land. Berichten uit de gevangenis, 1944.

De eveneens door Anne Folkertsma vertaalde graphic novel Hans Fallada. De drinker van Jacob Hinrichs vindt u hier.

 

Dit literaire evenement werd georganiseerd in samenwerking met dasKULTURforum, het Goethe-Institut, Uitgeverij Cossee/Pelckmans en Uitgeverij Xtra.

a

 
Openingsuren
van maandag t.e.m. zaterdag
van 9u30 tot 18u.
De Groene Waterman
Wolstraat 7 - Antwerpen
Tel. 03/232.93.94
 

algemene verkoopsvoorwaarden